Jazz scales and arpeggios

Bu günkü yazımızda cazda ( aynı zamanda modern müzikte ) kullanılan gamları ve arpejleri tanıyacağız. Burada olabildiğince ilgili öğrencinin işine yarayabilecek, pratik bir yol izlemeye çalışacağım.

Cazda sık kullanılan gamlar:

Daha önce diyatonik armoniye giriş başlıklı yazımda modlardan bahsetmiştik. Bu gün cazda sık kullanılan gamlarla devam ediyoruz. İlk olarak Do majör gamıyla başlayalım.

c-major-scale

En sık kullanılan gamlardan birisi olan do majör gamı, dorian ve mixolydian modlarını da içerir.

c-mel.minor-scale

Do majör gamının üçlüsü olan mi notasını bemol yaparsak, do melodik minör gamını elde ederiz.

c-har.minor-scale

Üçlüden sonra altılısı olan la notasını da bemol yaparsak, do armonik minör gamını elde ederiz. Eğer üçlü, altılı gibi terimlerle henüz tanışık değilseniz, daha önce yazmış olduğum, akorların yapı taşları, intervaller başlıklı yazımı okuyunuz.

Aslında do mixolydian moduna sadece tonik ses olan do’ya bir kromatik yaklaşım notası olan si’yi ekleyerek elde edilen be-bop gamı, ritmik olarak çok kullanılan 1/8’lik değerdeki notalarla çalındığı zaman, bütün gam eksiksiz olarak çalındığında bile tonik notaya çözülmeye hazır fakat çözülmeden bunu bir sonraki kuvvetli vuruşa bıraktığından, enterasan bir dengesi olan bir gamdır. Diğer bahsettiğimiz bütün gamların klasik ve modern müzikte karşılıkları vardır. Be-bop gamı ise ismi gibi cazın be-bop döneminde caz müzisyenleri tarafından icat edilmiş olması bu gamı bence önemli kılar.

c-alt-scale

Çoğunlukla altere akorların üzerine çalınan bu gam, tonal merkezin dışında ve çözülme isteği uyandıran bir gamdır.

Şimdi aralıkları arasında bir simetri oluşturduklarından dolayı sentetik gamlar grubundan bahsedelim. Bu grupta diminished ve wholetone gamları vardır. Doğaçlama sırasında bunlar birbiri ile değişmeli olarak da kullanılabilir.

Bir yarım + bir tam ses aralıklar dizisinden, ya da bir tam + bir yarım aralıklar dizisinden oluşan bir gamdır. Burada sadece ilk örneğinin notasını göztersem de, ikisi de sıklıkla kullanılır.

c-wholetone-scale

Sadece tam ses aralıklardan oluşan altı notalı bir gamdır.

Cazda sık kullanılan arpejler:

Arpejler akor seslerinin aynı anda çalınması yerine, tek tek notalar dizisi olarak çalınmasıyla oluşur.

Do majör arpej.

d-minor-arp

Re minör yedili arpej genellikle subdominant akorlar üzerine çalınır. Bu da daha önce basettiğimiz roman nümerik sistemine göre II-7 akoruna karşılık gelir.

g-dom-arp

Dominant akor üzerine çalınır. Kuvvetli bir şekilde çözülme isteği uyandırır.

III-7 akoru üzerine çalınabileceği gibi, cazda yürüyen bas do akorunu ima ettiği zaman, tonik akor üzerine de çalınabilir. Bu şekilde kullanıldığında, arpej içindeki re sesi, do majör akoruna 9’lu rengini eklemiş olur.

IVmaj7 ya da II-7 akorları üzerine çalınabilir. II-7 üzerine çalındığında bu arpejdeki mi sesi bu akorun dokuzlusunu da tınlatmış olur.

b-half-dim-arp

VII-7b5 akoru üzerine olduğu gibi, V7 akoru üzerine de çalınabilir. V7 akoru üzerine çalındığında arpejin la sesi bu akorun dokuzlusunu tınlatmış olur.

Enstrümanlarınızda arpejleri disiplinli bir şekilde çalışmanız çok önemlidir. Daha sonra bu arpejlerin arasına kromatik yaklaşım sesleri ve gam seslerini serpiştirerek caz cümleleri kurmaktan da bahsedeceğiz. Ancak, arpejlere enstrümanında çok hakim bir caz müzisyeni, sağlam bir temele oturan bir bina gibi, herşeyin yüzen br şekilde çalındığı ve hızlıca aktığı swing’li şarkılarda her zaman yerini hatırlayabilir ayakta kalabilir. Tabi bunun için başka donanımlara da ihtiyaç vardır ama arpejler önemli temellerden bir tanesidir.